Elicea (escitalopram): na co ją biorę, jak działa i o czym pamiętam w trakcie leczenia

Elicea w skrócie: substancja, producent, grupa leków

Elicea pochodzi od firmy Krka, d.d. z Novo mesto i zawiera escitalopram (w polskiej charakterystyce pisany jako escytalopram). Należy do leków z grupy SSRI, kod ATC N06AB10.

Według ChPL jedynym prawdopodobnym mechanizmem, który tłumaczy działanie escitalopramu, jest hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny. Z wieloma innymi receptorami, między innymi dopaminowymi, histaminowymi, adrenergicznymi, muskarynowymi i benzodiazepinowymi, lek wiąże się bardzo słabo albo wcale.

Kiedy lekarz sięga po Eliceę: zarejestrowane zastosowania

ChPL Elicei wymienia pięć zastosowań. Każde z nich odnosi się do dorosłych, ponieważ dzieciom i młodzieży przed 18. rokiem życia leku nie należy podawać:

• epizody dużej depresji - charakterystyka zaleca, by po ustąpieniu objawów kontynuować leczenie co najmniej pół roku;
• lęk paniczny z agorafobią lub bez niej - pełnię efektu osiąga się po mniej więcej 3 miesiącach, a leczenie trwa kilka miesięcy;
• fobia społeczna - w ujęciu ChPL to konkretna jednostka chorobowa, nie nieśmiałość, a po leki sięga się dopiero, gdy objawy znacząco przeszkadzają w pracy i kontaktach z ludźmi;
• zaburzenie lękowe uogólnione - korzyści z leczenia i dawkę lekarz powinien regularnie oceniać;
• zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne - ma przewlekły charakter, dlatego terapię prowadzi się tak długo, aż ustąpienie objawów jest pewne.

Ile tygodni czekam, aż Elicea zadziała

W depresji poprawę nastroju zwykle widać po 2-4 tygodniach. W fobii społecznej objawy także słabną najczęściej po 2-4 tygodniach. W lęku panicznym trzeba więcej cierpliwości, bo pełne działanie przychodzi po około 3 miesiącach. Więcej o samych zaburzeniach piszę w tekstach o nerwicy lękowej i o zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym.

Na początku leczenia lęku panicznego może się zdarzyć coś odwrotnego do oczekiwań: lęk na chwilę się nasila. ChPL nazywa to reakcją paradoksalną i podaje, że zazwyczaj mija w ciągu dwóch tygodni dalszego leczenia. Większość działań niepożądanych również najmocniej daje o sobie znać w pierwszym i drugim tygodniu, a potem słabnie. Jeśli w tym okresie pojawiają się myśli samobójcze albo wyraźny niepokój, kontaktuję się z lekarzem od razu.

Elicea 5 mg, 10 mg i Q-Tab: postaci w opakowaniach

Elicea występuje w dwóch postaciach. Tabletki powlekane produkowane są w trzech mocach: 5, 10 i 20 mg. Wersja Q-Tab rozpada się w jamie ustnej i ma cztery moce (5 mg, 10 mg, 15 mg, 20 mg), co ułatwia sprawę komuś, kto źle znosi połykanie tabletek.

Którą moc i postać przyjmuję, ustala lekarz. Lek można brać z posiłkiem albo niezależnie od niego. Wersja powlekana zawiera laktozę i nie nadaje się dla mnie, jeśli mam rzadką, dziedziczną nietolerancję galaktozy, brak laktazy albo zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy. Nie odstawiam leku nagle: ChPL zaleca stopniowe zmniejszanie dawki, a tempo ustala lekarz.

Skutki uboczne Elicei: od najczęstszych do rzadkich

Najczęściej, u więcej niż 1 na 10 osób, pojawiają się ból głowy i mdłości. Pozostałe działania niepożądane opisane w ChPL układam według częstości:

• często (do 1 na 10 osób): kłopoty ze snem w obie strony (bezsenność lub senność), zawroty głowy, drżenie i mrowienie, niepokój i lęk, nietypowe sny, osłabione libido, zaburzenia wytrysku i impotencja u mężczyzn, brak orgazmu u kobiet, apetyt zwiększony albo zmniejszony, wzrost masy ciała, wymioty, biegunka lub zaparcie, suchość w ustach, wzmożona potliwość, bóle mięśni i stawów, gorączka, zmęczenie, ziewanie i zapalenie zatok;
• niezbyt często (do 1 na 100 osób): utrata masy ciała, zgrzytanie zębami, nerwowość, pobudzenie, napady paniki, splątanie, zaburzenia smaku i snu, omdlenia, szerokie źrenice, zaburzenia widzenia, szumy uszne, szybkie bicie serca, krwawienia z nosa lub z przewodu pokarmowego, zapalenie wątroby, wysypka, pokrzywka, świąd, wypadanie włosów, obrzęki, u kobiet obfite krwawienia z macicy;
• rzadko (do 1 na 1000 osób): agresja, poczucie nierealności siebie, omamy, wolne bicie serca, zespół serotoninowy, reakcja anafilaktyczna;
• częstość nieznana: wydłużenie odstępu QT i groźne arytmie, myśli i zachowania samobójcze, mania, drgawki, akatyzja, niedobór sodu, spadek płytek krwi, spadek ciśnienia po wstaniu, zatrzymanie moczu, mlekotok, krwotok poporodowy, u mężczyzn bolesny wzwód (priapizm).

Elicea a libido, serce i odstawianie

Zaburzenia seksualne należą do częstych działań niepożądanych. ChPL odnotowuje też przypadki, w których utrzymywały się mimo zakończenia leczenia SSRI. Jeśli coś takiego zauważam, mówię o tym lekarzowi, zamiast samodzielnie przerywać terapię.

Escitalopram wydłuża odstęp QT zależnie od dawki. Ostrożności wymagają osoby ze znacznie zwolnionym tętnem, po niedawnym zawale, z niewyrównaną niewydolnością serca, a niedobory potasu i magnezu powinny zostać wyrównane przed rozpoczęciem leczenia. Przy przewlekłej chorobie serca lekarz może zlecić EKG. Kołatanie serca, omdlenie albo nierówny rytm w trakcie leczenia to powód do pilnej konsultacji.

Odstawienie często daje o sobie znać: w badaniach objawy miało mniej więcej 25% leczonych escitalopramem wobec 15% w grupie placebo. Najczęściej to zawroty głowy, mrowienie i uczucie przepływu prądu, kłopoty ze snem, niepokój, nudności, drżenie, pocenie się, bóle głowy, kołatanie serca, drażliwość i chwiejność nastroju. Przeważnie pojawiają się w pierwszych dniach po odstawieniu i ustępują w ciągu 2 tygodni, ale niektórzy odczuwają je 2-3 miesiące albo dłużej.

Elicea a alkohol i prowadzenie samochodu

Według ChPL nie należy oczekiwać, że escitalopram i alkohol wpłyną na siebie, czy to w działaniu, czy w metabolizmie. Charakterystyka i tak odradza picie w trakcie terapii, podobnie jak przy pozostałych lekach wpływających na psychikę. Alkohol psuje sen i u wielu osób nasila lęk następnego dnia, więc w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych przeszkadza.

W badaniach lek nie wpływał niekorzystnie na czynności intelektualne i psychoruchowe, jednak według charakterystyki każdy preparat psychoaktywny może zaburzać zdolność oceny sytuacji. Zanim usiądę za kierownicą albo do maszyny, sprawdzam, jak lek na mnie działa, szczególnie w pierwszych tygodniach.

Przeciwwskazania i leki, których z Eliceą się nie łączy

Elicei nie wolno mi brać, jeśli mam nadwrażliwość na któryś ze składników, stwierdzone wydłużenie odstępu QT albo wrodzony zespół długiego QT, ani razem z lekami wydłużającymi QT. Do tej grupy charakterystyka zalicza leki przeciwarytmiczne z klas IA i III, niektóre neuroleptyki (pochodne fenotiazyny, pimozyd, haloperydol), trójpierścieniowe antydepresanty, część antybiotyków, środki przeciwmalaryczne i wybrane leki przeciwhistaminowe, wśród nich hydroksyzynę. Połączenie escitalopramu z hydroksyzyną jest więc przeciwwskazane.

Drugie przeciwwskazanie dotyczy inhibitorów MAO (nieodwracalnych nieselektywnych, moklobemidu, linezolidu), bo razem z escitalopramem grożą zespołem serotoninowym. Po odstawieniu nieodwracalnego inhibitora MAO na escitalopram trzeba poczekać 14 dni, a gdy zmiana idzie w drugą stronę, odstęp to minimum 7 dni.

Ostrożności wymagają: tramadol i inne opioidy, tryptany, tryptofan, lit, ziele dziurawca, leki przeciwzakrzepowe i NLPZ, leki obniżające próg drgawkowy oraz leki obniżające potas lub magnez. Omeprazol, ezomeprazol, lanzoprazol, flukonazol, fluwoksamina, tyklopidyna i cymetydyna mogą podnosić stężenie escitalopramu, a on sam zwiększa stężenie niektórych leków, na przykład metoprololu, flekainidu, propafenonu czy rysperydonu. Przy cukrzycy lek może wpływać na poziom glukozy.

Gdy planuję ciążę, jestem w ciąży albo karmię

Elicei w ciąży nie należy przyjmować, o ile nie jest to bezwzględnie konieczne po starannej ocenie korzyści i ryzyka przez lekarza. Należy wtedy unikać nagłego odstawienia leku. Przy przyjmowaniu leku pod koniec ciąży noworodek wymaga obserwacji, bo mogą wystąpić u niego m.in. kłopoty z oddychaniem, drżenie, drażliwość czy trudności z karmieniem. Charakterystyka szacuje ryzyko przetrwałego nadciśnienia płucnego u noworodka na mniej więcej 5 przypadków na 1000 ciąż, podczas gdy w populacji ogólnej to 1-2 na 1000. Karmienie piersią podczas leczenia nie jest zalecane.

Elicea a uzależnienie i pytanie o psychotropy

Escitalopramu nie ma w rozporządzeniu w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych, więc w sensie prawnym Elicea psychotropem nie jest. To lek na receptę (Rp), a recepty na nią nie obejmuje skrócony 30-dniowy termin realizacji, który dotyczy substancji psychotropowych. Potoczne określenie „psychotrop” bierze się stąd, że lek działa na psychikę.

Charakterystyka nie opisuje uzależnienia od escitalopramu, opisuje natomiast objawy odstawienia. To różnica istotna w praktyce: gwałtowne przerwanie leczenia może wywołać nieprzyjemne dolegliwości, nawet jeśli o uzależnieniu charakterystyka nie mówi. Dlatego koniec terapii planuję razem z lekarzem.

Zamienniki Elicei, cena i opinie z forów

Escitalopram sprzedaje w Polsce wiele firm. Wśród odpowiedników są między innymi Escitil, Lexapro, Depralin, Aciprex, Pralex, Nexpram, Mozarin oraz preparaty z nazwą substancji na opakowaniu. Substancja czynna jest wspólna, lecz moce, postaci, substancje pomocnicze, a czasem i lista zarejestrowanych wskazań bywają różne, więc zamianę omawiam z lekarzem albo farmaceutą.

Ile kosztuje opakowanie i czy przysługuje refundacja, sprawdzam w aktualnym wykazie leków refundowanych, który Minister Zdrowia ogłasza w obwieszczeniu, albo pytam farmaceutę. Opinie typu „komu pomogła Elicea” na forach czytam ostrożnie: pokazują czyjeś doświadczenie, ale nie uwzględniają mojej choroby, innych leków ani przeciwwskazań.

Recepta na Eliceę: kontynuacja leczenia przez internet

Elicei nie kupię bez recepty w legalnej aptece, a lek z nielegalnego źródła może być podróbką o nieznanym składzie.

Gdy psychiatra już ustalił leczenie, a ja mam dokumentację, mogę poprosić o receptę na kontynuację przez stronę e-recepty psychiatrycznej. Odpowiadam na pytania w formularzu medycznym, a mój wniosek sprawdza lekarz (nadzór medyczny sprawuje lek. Damian Wojno, PWZ 3211301); gdy potrzebuje dodatkowych informacji, pisze do mnie na czacie. Nie ma rozmowy wideo ani telefonicznej i nie zaczynamy tu nowego leczenia.

Prawnie opiera się to na ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty: jej art. 42 ust. 2 pozwala lekarzowi wypisać receptę niezbędną do kontynuacji leczenia bez badania pacjenta, gdy uzasadnia to mój stan zdrowia opisany w dokumentacji medycznej. Lekarz może odmówić, na przykład przy pogorszeniu, potrzebie zmiany leku albo braku dokumentacji, i wtedy kieruje do psychiatry. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.