Słownik pojęć: układ pokarmowy i e-recepta
Krótkie wyjaśnienia skrótów i pojęć, które pojawiają się w opisach leków, badań i e-recepty. Przy części haseł jest link do strony, na której temat opisujemy szerzej.
C
- Celiakia
- Przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której spożywanie glutenu uszkadza błonę śluzową jelita cienkiego u osób z predyspozycją genetyczną. Diagnostyka obejmuje badania przeciwciał (np. przeciwko transglutaminazie tkankowej) i zwykle biopsję jelita, wykonywane przed odstawieniem glutenu. Leczeniem jest ścisła dieta bezglutenowa. Więcej
- Choroba Leśniowskiego-Crohna
- Przewlekła choroba zapalna jelit, która może zajmować dowolny odcinek przewodu pokarmowego, najczęściej końcowy odcinek jelita cienkiego. Przebiega z okresami zaostrzeń i remisji. Leczenie prowadzi gastroenterolog. Więcej
- Choroba wrzodowa
- Choroba, w której w błonie śluzowej żołądka lub dwunastnicy powstają ubytki (wrzody). Najczęstsze przyczyny to zakażenie Helicobacter pylori i przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Rozpoznanie potwierdza gastroskopia. Więcej
- ChPL (Charakterystyka Produktu Leczniczego)
- Urzędowy dokument zatwierdzany przy dopuszczeniu leku do obrotu, przeznaczony dla lekarzy i farmaceutów. Opisuje m.in. wskazania, dawkowanie, przeciwwskazania, interakcje i działania niepożądane. Dla pacjenta przygotowuje się prostszą ulotkę.
D
- Dyspepsja
- Zespół dolegliwości z nadbrzusza, takich jak ból lub pieczenie, uczucie pełności po posiłku i wczesna sytość. Gdy badania nie wykazują choroby organicznej, mówi się o dyspepsji czynnościowej. Więcej
E
- E-recepta
- Recepta wystawiana w formie elektronicznej i zapisywana w systemie e-zdrowie (P1). Pacjent realizuje ją w aptece na podstawie 4-cyfrowego kodu dostępu i numeru PESEL albo kodu kreskowego z wydruku informacyjnego. Większość e-recept jest ważna 30 dni, recepty na antybiotyki 7 dni. Więcej
- E-skierowanie
- Skierowanie wystawiane elektronicznie i zapisywane w systemie e-zdrowie. Pacjent rejestruje się na badanie lub wizytę, podając kod e-skierowania i numer PESEL. E-skierowanie jest dostępne także na Internetowym Koncie Pacjenta. Więcej
- e-ZLA (elektroniczne zwolnienie lekarskie)
- Zaświadczenie lekarskie o czasowej niezdolności do pracy wystawiane elektronicznie. Lekarz przesyła je do ZUS, a ZUS udostępnia je pracodawcy, więc pacjent nie musi dostarczać go osobiście. Więcej
- Eradykacja Helicobacter pylori
- Leczenie mające na celu całkowite usunięcie bakterii Helicobacter pylori z żołądka. Polega na skojarzeniu leku z grupy IPP z co najmniej dwoma antybiotykami, czasem z dodatkiem związku bizmutu. Skuteczność leczenia sprawdza się badaniem kontrolnym po zakończeniu terapii. Więcej
F
- FODMAP
- Skrót oznaczający fermentujące oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy i poliole. To krótkołańcuchowe węglowodany, które słabo wchłaniają się w jelicie cienkim i są fermentowane przez bakterie. Dieta o niskiej zawartości FODMAP jest stosowana głównie w zespole jelita drażliwego. Więcej
G
- Gastroskopia
- Badanie endoskopowe przełyku, żołądka i dwunastnicy wykonywane giętkim wziernikiem wprowadzanym przez usta. Pozwala obejrzeć błonę śluzową i pobrać wycinki, np. w kierunku Helicobacter pylori lub celiakii. Wykonuje się je na czczo.
- GERD (choroba refluksowa przełyku)
- Angielski skrót (gastroesophageal reflux disease) oznaczający chorobę refluksową przełyku. Rozpoznaje się ją, gdy cofanie się treści żołądkowej powoduje uciążliwe objawy, takie jak zgaga i zarzucanie, lub zmiany w przełyku. Więcej
H
- H2-bloker (antagonista receptora H2)
- Lek zmniejszający wydzielanie kwasu solnego w żołądku przez blokowanie receptorów histaminowych H2 w komórkach okładzinowych. Przykładem jest famotydyna. Hamuje wydzielanie kwasu słabiej niż leki z grupy IPP. Więcej
- Helicobacter pylori
- Bakteria kolonizująca błonę śluzową żołądka. Zakażenie może powodować przewlekłe zapalenie żołądka i chorobę wrzodową oraz zwiększa ryzyko raka żołądka. Wykrywa się ją m.in. testem oddechowym z mocznikiem, testem na antygen w kale lub w wycinkach z gastroskopii. Więcej
I
- IBS (zespół jelita drażliwego)
- Przewlekłe zaburzenie czynnościowe jelit, w którym nawracający ból brzucha wiąże się ze zmianą częstości lub konsystencji wypróżnień. Wyróżnia się postać biegunkową, zaparciową i mieszaną. Rozpoznanie stawia lekarz po wykluczeniu innych chorób. Więcej
- IKP (Internetowe Konto Pacjenta)
- Bezpłatne konto w serwisie pacjent.gov.pl, na którym pacjent widzi swoje e-recepty, e-skierowania, e-zwolnienia i historię leczenia. Logowanie odbywa się m.in. przez profil zaufany, e-dowód lub bankowość elektroniczną.
- IPP (inhibitory pompy protonowej)
- Grupa leków silnie hamujących wydzielanie kwasu solnego w żołądku przez blokowanie pompy protonowej w komórkach okładzinowych. Należą do niej m.in. omeprazol, pantoprazol i esomeprazol. Stosuje się je w chorobie refluksowej, chorobie wrzodowej i w eradykacji Helicobacter pylori. Więcej
K
- Kamica żółciowa
- Obecność złogów w pęcherzyku żółciowym lub drogach żółciowych. Często nie daje objawów, ale może powodować kolkę żółciową, czyli silny ból w prawym podżebrzu. Podstawowym badaniem jest USG jamy brzusznej. Więcej
- Kod dostępu (kod PIN) e-recepty
- Czterocyfrowy kod, który razem z numerem PESEL pozwala zrealizować e-receptę w aptece. Pacjent otrzymuje go m.in. e-mailem, w aplikacji mojeIKP lub na wydruku informacyjnym. Taki sam kod jest przypisany do e-skierowania. Więcej
- Kolonoskopia
- Badanie endoskopowe jelita grubego wykonywane giętkim wziernikiem wprowadzanym przez odbyt. Pozwala wykryć i usunąć polipy oraz pobrać wycinki. Wymaga wcześniejszego oczyszczenia jelita według zaleceń pracowni. Więcej
- Kontynuacja leczenia
- Dalsze stosowanie leczenia rozpoczętego wcześniej przez lekarza, np. przy chorobie przewlekłej. Lekarz ocenia, czy kontynuacja jest zasadna i bezpieczna, na podstawie wywiadu i dokumentacji. Więcej
N
- Nietolerancja laktozy
- Dolegliwości po spożyciu laktozy, wynikające z niedoboru enzymu laktazy w jelicie cienkim. Typowe objawy to wzdęcia, gazy, ból brzucha i biegunka. Nie jest to alergia na białka mleka. Więcej
O
- OTC (lek bez recepty)
- Kategoria dostępności leku wydawanego bez recepty (ang. over the counter). Leki OTC można kupić w aptece, a część z nich także poza apteką.
P
- Przełyk Barretta
- Zmiana nabłonka w dolnej części przełyku, w której prawidłowy nabłonek płaski zastępuje nabłonek walcowaty. Najczęściej rozwija się przy długotrwałym refluksie. Wymaga okresowej kontroli endoskopowej, bo zwiększa ryzyko raka przełyku. Więcej
R
- Refluks żołądkowo-przełykowy
- Cofanie się treści żołądkowej do przełyku. Gdy jest częste i powoduje uciążliwe objawy lub uszkodzenie przełyku, mówi się o chorobie refluksowej przełyku (GERD). Typowym objawem jest zgaga. Więcej
- Refundacja
- Częściowe lub całkowite pokrycie ceny leku przez NFZ. O tym, które leki i w jakich wskazaniach są refundowane, decyduje wykaz ogłaszany przez Ministra Zdrowia.
- Rifaksymina
- Antybiotyk, który w bardzo małym stopniu wchłania się z przewodu pokarmowego i działa głównie w świetle jelita. Jest stosowana m.in. w leczeniu przerostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO). Wydawana na receptę. Więcej
- Rp (lek na receptę)
- Kategoria dostępności leku, który apteka wydaje wyłącznie na podstawie recepty. Oznaczenie Rp znajduje się na opakowaniu i w ulotce.
- Rpw
- Kategoria dostępności leku wydawanego na receptę, zawierającego środki odurzające lub substancje psychotropowe. Takie recepty podlegają dodatkowym wymogom wystawiania i realizacji.
S
- SIBO (przerost bakteryjny jelita cienkiego)
- Stan, w którym w jelicie cienkim jest więcej bakterii niż prawidłowo. Powoduje wzdęcia, gazy, ból brzucha, biegunkę lub zaparcia. Rozpoznanie potwierdza test oddechowy, a leczenie dobiera lekarz. Więcej
T
- Test oddechowy wodorowo-metanowy
- Badanie, w którym po wypiciu roztworu cukru (np. laktulozy, glukozy, laktozy lub fruktozy) mierzy się stężenie wodoru i metanu w wydychanym powietrzu. Służy m.in. do diagnostyki SIBO oraz nietolerancji laktozy i fruktozy. Więcej
U
- USG jamy brzusznej
- Badanie obrazowe narządów jamy brzusznej z użyciem ultradźwięków, m.in. wątroby, pęcherzyka żółciowego, trzustki i nerek. Jest nieinwazyjne i nie wykorzystuje promieniowania jonizującego. Zwykle wykonuje się je na czczo. Więcej
W
- Wrzodziejące zapalenie jelita grubego
- Przewlekła choroba zapalna jelit, która obejmuje błonę śluzową odbytnicy i w różnym zakresie okrężnicy. Typowe objawy to biegunka z domieszką krwi i parcie na stolec. W leczeniu stosuje się m.in. mesalazynę. Więcej
Z
- Zamiennik leku (odpowiednik)
- Lek zawierający tę samą substancję czynną, w tej samej dawce i postaci co inny lek, ale pochodzący od innego producenta. Farmaceuta może zaproponować zamiennik, chyba że lekarz zaznaczył na recepcie, że zamiana jest niedozwolona.