Biorę Pramolan: co robi opipramol, czego się wystrzegam i jak przedłużam leczenie

Pramolan, czyli opipramol: co właściwie przyjmuję

Pramolan to nazwa handlowa, pod którą Zakłady Farmaceutyczne Polpharma wprowadziły do obrotu opipramol. W rejestrze leków ma kategorię Rp, czyli w aptece wydaje się go na zwykłą receptę. W klasyfikacji ATC (N06AA05) opipramol należy do leków przeciwdepresyjnych, a budową chemiczną przypomina leki trójpierścieniowe. Działa jednak inaczej niż one.

Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) opisuje, że opipramol silnie wiąże się z receptorami sigma i blokuje receptory histaminowe typu 1. Od klasycznych trójpierścieniowców odróżnia go słabe działanie antycholinergiczne, a wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny opipramol w ogóle nie blokuje. U ludzi działa uspokajająco, przeciwlękowo i poprawia nastrój. Dlatego w gabinecie i na forach mówi się o nim po prostu „lek przeciwlękowy”.

Jeśli chcę poczytać o samej substancji i innych preparatach, które ją zawierają, zaglądam na stronę opipramol: karta substancji czynnej.

Przy jakich dolegliwościach lekarz go przepisuje

W ChPL znajduję tylko dwa wskazania: uogólnione zaburzenie lękowe i zaburzenia, które dają o sobie znać pod postacią somatyczną. Pierwsze to przewlekłe, rozlane zamartwianie się i napięcie, które towarzyszy mi przez większość dni. Drugie to dolegliwości z ciała, na przykład kołatanie serca, ucisk w brzuchu albo bóle, dla których badania nie znajdują wystarczającej przyczyny, a które realnie utrudniają życie.

Rozpoznanie stawia psychiatra albo lekarz, który mnie zbadał. Jeśli dopiero podejrzewam u siebie nerwicę, zaczynam od wizyty, nie od tabletek. Żeby lepiej zrozumieć, co się ze mną dzieje, czytam o tym, jak wyglądają zaburzenia lękowe i jak się je leczy.

Pramolan nie jest lekiem doraźnym na nagły napad lęku. ChPL zaznacza, że jego działanie nie pojawia się od razu, a zmiany nastroju następują stopniowo.

Co jest w opakowaniu: moc, postać i skład

W obrocie jest jedna wersja tej marki: Pramolan 50 mg w tabletkach powlekanych. Według ChPL pudełko może zawierać 20, 28, 56, 60 albo 84 tabletki, choć w aptece nie każdą z tych wielkości znajdę.

Ile tabletek i o jakiej porze biorę, ustala lekarz, który zna mój stan zdrowia i resztę moich leków. Nie przepisuję sobie schematu z forum ani z cudzej recepty. Z ChPL wiem tylko tyle, że tabletki przyjmuje się w trakcie posiłku lub tuż po nim i popija wodą, a całe leczenie ma przebiegać pod nadzorem lekarza.

W otoczce tabletki są laktoza i barwniki: żółcień pomarańczowa oraz żółcień chinolinowa w postaci laków. Przy dziedzicznej nietolerancji galaktozy, niedoborze laktazy albo zespole złego wchłaniania glukozy-galaktozy Pramolan nie powinien być stosowany, a barwniki mogą wywołać reakcję alergiczną. Jeśli mnie to dotyczy, wpisuję to do wywiadu.

Pramolan skutki uboczne: co i jak często

Część najczęstszych objawów pojawia się szczególnie na początku leczenia. Tabela działań niepożądanych z ChPL dzieli je według częstości występowania:

• Często (u 1 na 10 do 1 na 100 osób), głównie w pierwszym okresie terapii: znużenie, suche usta, zatkany nos, obniżone ciśnienie, także jego spadek, gdy wstaję.
• Niezbyt często (u 1 na 100 do 1 na 1000 osób): senność i zawroty głowy, drżenie, trudność z oddaniem moczu, kłopot z akomodacją oka, szybsze bicie serca i kołatanie, zaparcie, przybieranie na wadze i większe pragnienie, przejściowy wzrost enzymów wątrobowych, pokrzywka albo wysypka, problemy z erekcją i wytryskiem.
• Rzadko (od 1 na 10 000 do 1 na 1000 osób): pobudzenie, bóle głowy, mrowienia, splątanie i majaczenie (szczególnie u starszych osób), pocenie się, zaburzenia snu, nudności, wymioty, zaburzenia smaku, obrzęki, zatrzymanie moczu, zmiany w morfologii (głównie leukopenia), zapaść, zaburzenia przewodzenia w sercu, mlekotok, porażenna niedrożność jelit.
• Bardzo rzadko (rzadziej niż u 1 na 10 000 osób): drgawki, akatyzja, dyskinezy i ataksja, polineuropatia, nagły atak jaskry, niepokój, agranulocytoza, poważne uszkodzenie wątroby, utrata włosów.

Badania kontrolne i sygnały, z którymi wracam do lekarza

Ponieważ opipramol bardzo rzadko zmienia obraz krwi, ChPL zaleca kontrolę morfologii, zwłaszcza gdy w trakcie leczenia pojawi się gorączka, objawy grypopodobne albo ból gardła. Przy długotrwałym leczeniu zalecane jest badanie czynności wątroby. Jeśli na skórze wystąpi reakcja alergiczna, leczenie opipramolem należy zakończyć, więc w takiej sytuacji od razu kontaktuję się z lekarzem.

Czy po Pramolanie można schudnąć? ChPL nie wymienia spadku masy ciała wśród działań niepożądanych. Opisuje natomiast niezbyt częsty przyrost masy ciała i wzmożone pragnienie. Gdy moja waga wyraźnie się zmienia, mówię o tym lekarzowi, zamiast samodzielnie odstawiać lek.

Wśród rzadkich działań niepożądanych ChPL wymienia zatrzymanie moczu, porażenną niedrożność jelit i zapaść, a wśród bardzo rzadkich napady drgawkowe i ostry atak jaskry. Gdy nie mogę oddać moczu, mam silny ból brzucha bez oddawania gazów i stolca, nagły ból oka z pogorszeniem widzenia, zasłabnę albo dostanę drgawek, szukam pilnej pomocy.

Kiedy Pramolanu nie wolno brać, a kiedy trzeba uważać

Przed rozpoczęciem i przy każdym przedłużeniu leczenia przechodzę z lekarzem przez dwie listy z ChPL. Pierwsza to przeciwwskazania, wypisane niżej: przy nich opipramolu nie stosuje się wcale.

Na drugiej liście są stany, przy których ChPL także każe opipramolu nie stosować: powiększona prostata bez zalegania moczu, jawna choroba nerek i wątroby, zwiększona tendencja do drgawek (choćby przy uszkodzeniu mózgu, padaczce albo chorobie alkoholowej), niewydolność naczyń mózgowych i przebyte wcześniej uszkodzenie serca, zwłaszcza gdy towarzyszą mu zaburzenia przewodzenia. Przy bloku przedsionkowo-komorowym pierwszego stopnia lek można stosować tylko z częstym badaniem EKG.

Ciąża i karmienie piersią: nie ma danych o tym, jak opipramol działa w ciąży, więc zwłaszcza w pierwszym trymestrze sięga się po niego wyłącznie w razie bezwzględnej konieczności. W okresie karmienia piersią opipramolu nie należy stosować, bo w niewielkich ilościach przenika do mleka. Jeśli leczenie jest bezwzględnie wskazane, trzeba przerwać karmienie.

• nadwrażliwość na opipramol, na trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne albo na składnik tabletki
• ostre zatrucie alkoholem albo lekami nasennymi, przeciwbólowymi czy psychotropowymi
• ostre zatrzymanie moczu i ostre majaczenie (delirium)
• nieleczona jaskra z wąskim kątem
• rozrost gruczołu krokowego z zaleganiem moczu
• porażenna niedrożność jelit
• blok przedsionkowo-komorowy wyższego stopnia albo nadkomorowe i komorowe zaburzenia przewodzenia
• jednoczesne przyjmowanie inhibitorów MAO

Inne leki, które biorę razem z opipramolem

We wniosku wpisuję pełną listę leków, także tych, które kupuję samodzielnie w aptece. ChPL Pramolanu opisuje kilka połączeń, o których lekarz musi wiedzieć:

• inhibitory MAO: ChPL każe odstawić je co najmniej 14 dni przed rozpoczęciem leczenia opipramolem, a opipramol odstawić przed włączeniem inhibitora MAO
• SSRI: ich wpływ na układ serotoninowy może się dodawać do wpływu opipramolu, a przy fluoksetynie i fluwoksaminie stężenie opipramolu potrafi wzrosnąć, przez co jego działania niepożądane bywają silniejsze
• neuroleptyki, leki nasenne i uspokajające, w tym benzodiazepiny: ChPL nie wyklucza leczenia skojarzonego, ale może nasilić się działanie hamujące na ośrodkowy układ nerwowy; to samo dotyczy sedacji po znieczuleniu ogólnym, a neuroleptyki, np. haloperydol i rysperydon, mogą też podnosić stężenie opipramolu
• silne leki antycholinergiczne, np. stosowane w chorobie Parkinsona, oraz fenotiazyny: ich działanie może się nasilić
• beta-adrenolityki (np. propranolol), leki przeciwarytmiczne klasy Ic, inne leki trójpierścieniowe i leki wpływające na enzymy wątroby: może zmienić się stężenie obu leków
• barbiturany i leki przeciwdrgawkowe: mogą obniżyć stężenie opipramolu i osłabić jego działanie

Opipramol, alkohol i jazda samochodem

ChPL wymienia ostre zatrucie alkoholem wśród przeciwwskazań, a w części o interakcjach podaje, że alkohol razem z opipramolem może powodować senność. Choroba alkoholowa pojawia się też przy ostrzeżeniu o skłonności do drgawek. Wniosek dla mnie jest prosty: w czasie leczenia nie piję, a jeśli trudno mi z alkoholu zrezygnować, mówię o tym lekarzowi wprost.

Zdolność reakcji może się zmienić nawet wtedy, gdy przyjmuję lek dokładnie tak, jak zalecił lekarz. ChPL ostrzega, że prowadzenie pojazdów i obsługa maszyn mogą być zaburzone, zwłaszcza w połączeniu z alkoholem. Na początku leczenia i po każdej zmianie dawki najpierw sprawdzam, jak się czuję, a dopiero potem siadam za kierownicą.

Psychotrop czy nie i czy grozi uzależnienie

Potocznie „psychotropem” nazywa się każdy lek działający na psychikę i w tym sensie Pramolan nim jest. Prawnie to coś innego: opipramolu nie ma w wykazie substancji psychotropowych, dlatego Pramolan ma zwykłą kategorię Rp, bez szczególnych zasad, które obowiązują na przykład przy benzodiazepinach.

W ChPL Pramolanu nie ma ostrzeżenia o uzależnieniu. Jest za to informacja, że rzadkie stany splątania i majaczenie, a także porażenna niedrożność jelit, wiążą się szczególnie z nagłym odstawieniem leku albo długotrwałym stosowaniem dużych dawek. Dlatego nie przerywam leczenia z dnia na dzień na własną rękę i plan kończenia terapii ustalam z lekarzem.

Ile czekam na efekt i jak długo trwa leczenie

Według ChPL efekt nie pojawia się od razu, nastrój zmienia się stopniowo, a lek trzeba przyjmować systematycznie przez co najmniej 2 tygodnie. Zalecany średni czas leczenia to od 1 do 2 miesięcy. O dłuższym stosowaniu decyduje lekarz po ocenie, jak lek na mnie działa.

Opipramol z połkniętej tabletki wchłania się szybko i w całości, a okres półtrwania tej substancji to mniej więcej 11 godzin. Szybkie wchłanianie nie oznacza jednak szybkiej ulgi w lęku. Dlatego po kilku dniach nie przesądzam, że lek „nie działa”, i nie biorę dodatkowych tabletek na własną rękę.

Zamienniki z opipramolem i odpłatność w aptece

Ten sam opipramol jest w Polsce w obrocie także pod nazwami Sympramol i Apropol. Substancja i moc 50 mg są takie same, ale różnić się mogą postać (tabletki powlekane albo drażowane), substancje pomocnicze i wielkość opakowania. O zamianie decyduje lekarz albo farmaceuta, a ja pilnuję, żeby nie przyjmować dwóch preparatów z opipramolem jednocześnie.

Cena zależy od apteki, wielkości opakowania i od tego, czy przysługuje mi refundacja. Aktualną odpłatność sprawdzam w obwieszczeniu Ministra Zdrowia z wykazem leków refundowanych albo pytam farmaceutę.

Jak przedłużam receptę na Pramolan

Pramolanu nie kupię legalnie bez recepty, a tabletki z nielegalnych źródeł mogą być podrobione albo mieć inny skład niż na opakowaniu. Jeśli leczenie już trwa i mam dokumentację, mogę złożyć wniosek o e-receptę na kontynuację leczenia psychiatrycznego.

Wygląda to tak: wypełniam formularz z wywiadem (rozpoznanie, nazwa i moc leku, od kiedy go przyjmuję, inne leki, choroby serca, wątroby, nerek i prostaty, ciąża lub karmienie piersią) i dołączam kartę z wizyty albo poprzednią receptę. Wniosek ocenia lekarz, a jeśli czegoś brakuje, dopytuje na czacie. Nie ma rozmowy wideo ani telefonicznej. Decyzja należy do lekarza, który może odmówić; opłata dotyczy oceny wniosku, więc przy odmowie nie podlega zwrotowi.

Bez badania lekarz może mi wypisać receptę wyłącznie w ramach kontynuacji leczenia i tylko wtedy, gdy przemawia za tym mój stan zdrowia udokumentowany w dokumentacji medycznej; przewiduje to ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty w art. 42 ust. 2. Pierwszy dobór leku, zmiana leku, pogorszenie samopoczucia albo brak dokumentów to sprawa dla psychiatry na wizycie. Co warto mieć pod ręką, opisuje poradnik co przygotować do recepty na kontynuację.