Leki uspokajające na receptę: hydroksyzyna, opipramol czy benzodiazepina i co każda oznacza dla mnie

Tabela: co mówi ChPL o pięciu lekach uspokajających

Zanim wypełnię wniosek, chcę wiedzieć, co właściwie biorę. Tabela zbiera to, co o każdej substancji mówi Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) produktu referencyjnego z rejestru URPL. Kolumny o sile działania w niej nie ma, bo ChPL nie układa leków w ranking. Zamiast tego podaję wskazania, które dobrze pokazują, do czego dany lek służy.

Hydroksyzyna i opipramol: uspokojenie spoza wykazu psychotropów

Jaki lek uspokajający nie uzależnia? Najbliżej tej odpowiedzi są hydroksyzyna i opipramol. Żadna z nich nie jest substancją psychotropową w rozumieniu wykazu, choć pacjenci często tak je nazywają. Obie mają kategorię Rp, więc kupię je tylko na receptę.

Hydroksyzyna jest pochodną difenylometanu, chemicznie niezwiązaną z benzodiazepinami. ChPL Atarax opisuje jej działanie przeciwlękowe i uspokajające, a w badaniu u osób z zaburzeniami lękowymi nie zaobserwowano zaburzeń pamięci ani objawów odstawiennych po 4 tygodniach. Charakterystyka zaleca jednak, żeby czas leczenia był możliwie jak najkrótszy, a u osób w podeszłym wieku stosowania hydroksyzyny nie zaleca.

Przy hydroksyzynie najważniejsze jest serce. Przeciwwskazaniem jest znane wrodzone lub nabyte wydłużenie odstępu QT, a osobno także sama obecność czynników ryzyka takiego wydłużenia: stwierdzona choroba układu krążenia, znaczące zaburzenia elektrolitowe, nagła śmierć sercowa w rodzinie, znacząca bradykardia i przyjmowanie leków wydłużających QT. Przeciwwskazana jest też w ciąży i podczas karmienia piersią. Charakterystyka nie wskazuje konkretnych leków przeciwdepresyjnych, które wolno z nią łączyć, tylko przeciwwskazuje ją u każdego, kto przyjmuje lek wydłużający odstęp QT. Dokument EMA dla hydroksyzyny wymienia wśród takich leków wprost citalopram i escitalopram.

Opipramol należy według kodu ATC do leków przeciwdepresyjnych, ale w odróżnieniu od podobnych strukturalnie leków trójpierścieniowych nie hamuje wychwytu serotoniny ani noradrenaliny. Działa przez receptory sigma i blokuje receptory histaminowe H1. Jego efekt nie pojawia się od razu: ChPL Pramolan mówi o systematycznym stosowaniu przez co najmniej 2 tygodnie, a zalecany średni czas leczenia to 1 do 2 miesięcy. Przeciwwskazaniem są między innymi inhibitory MAO, ostre zatrucie alkoholem lub lekami, nieleczona jaskra z wąskim kątem, ostre zatrzymanie moczu i blok przedsionkowo-komorowy wyższego stopnia. Zdolność prowadzenia pojazdów może być przy nim zaburzona, zwłaszcza po alkoholu.

Więcej o obu lekach piszę na kartach hydroksyzyny i opipramolu.

Benzodiazepiny: skuteczne, ale z krótkim terminem

Benzodiazepiny nasilają hamujące działanie przekaźnika GABA w mózgu. ChPL Xanax SR podkreśla, że wszystkie mają jakościowo podobne właściwości: przeciwlękowe, uspokajająco-nasenne, rozluźniające mięśnie i przeciwdrgawkowe. Charakterystyka Relanium dodaje, że diazepam może powodować od łagodnego uspokojenia aż do snu, a nawet śpiączki. Dlatego to właśnie benzodiazepiny ludzie mają na myśli, gdy szukają silnych leków uspokajających.

Czas leczenia każda charakterystyka ogranicza po swojemu. Alprazolam stosuje się możliwie najkrócej i maksymalnie przez 2-4 tygodnie, a wydłużenie wymaga ponownej oceny stanu pacjenta przez specjalistę. Diazepam nie powinien być stosowany dłużej niż 4 tygodnie przy bezsenności i 8-12 tygodni przy stanach lękowych, wliczając w to stopniowe odstawianie. Lorazepam jest wskazany doraźnie i krótkotrwale, a przy stosowaniu dłuższym niż 4 tygodnie odstawia się go pod kontrolą lekarza.

Uzależnienie to nie jedyne ryzyko. Po kilku tygodniach skuteczność może słabnąć, przy nagłym odstawieniu pojawiają się objawy odstawienia, takie jak bóle głowy, niepokój, napięcie czy zaburzenia snu, a przejściowo także zjawisko „z odbicia”, czyli powrót objawów w nasilonej postaci. Benzodiazepiny mogą też wywołać niepamięć następczą. Ryzyko uzależnienia jest większe u osób, które w przeszłości nadużywały alkoholu, narkotyków lub leków.

Różnice między substancjami też mają znaczenie. ChPL Relanium ostrzega, że przy benzodiazepinach o krótkim czasie działania objawy odstawienia mogą pojawić się już w przerwie między dawkami, a zamiana leku działającego długo na krótko działający może wywołać objawy odstawienia. Dlatego nie zamieniam jednej benzodiazepiny na inną na własną rękę, nawet jeśli w domu mam opakowanie po kimś z rodziny.

Alkoholu przy benzodiazepinach nie piję. ChPL Lorafen mówi wprost, że pacjenci przyjmujący lorazepam nie powinni pić alkoholu, a ChPL Relanium ostrzega, że połączenie diazepamu z alkoholem może prowadzić do silnego uspokojenia, depresji oddechowej, śpiączki, a nawet zgonu. Podobne ryzyko opisano przy jednoczesnym stosowaniu z opioidami.

Szczegóły trzech najczęściej omawianych substancji mam na kartach alprazolamu, lorazepamu i diazepamu, a całą grupę zbiera przegląd benzodiazepin.

Leki przeciwdepresyjne i przeciwpsychotyczne, które też uspokajają

Silne działanie uspokajające mają też niektóre leki przeciwdepresyjne i przeciwpsychotyczne. Nie traktuję ich jednak jak doraźnych leków na nerwy. Każdy z nich ma własne wskazania, przeciwwskazania i interakcje, a o włączeniu decyduje psychiatra po rozpoznaniu. Jeśli mój lęk trwa od miesięcy, warto przeczytać, czym są zaburzenia lękowe i jak wygląda nerwica lękowa, bo benzodiazepiny są według swoich charakterystyk przeznaczone do krótkiego stosowania.

Recepta na leki uspokajające przez internet: co jest możliwe

E-recepta na leki uspokajające przez internet to u mnie wyłącznie kontynuacja. Rozpoznanie i pierwszy dobór leku należą do psychiatry na wizycie, a online mogę przedłużyć leczenie, które już trwa i jest udokumentowane. Wypełniam formularz z wywiadem i dołączam dokumentację, wniosek ocenia lekarz (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno), a pytania dodatkowe dostaję na czacie. Nie prowadzi się tu rozmów wideo ani telefonicznych.

Przy benzodiazepinach lekarz musi spełnić warunki z § 7 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje. Sprawdza w systemie P1 albo w wywiadzie, czy przepisana mi wcześniej ilość nie jest jeszcze wystarczająca, i może wystawić receptę bez badania tylko wtedy, gdy od mojego ostatniego badania minęły najwyżej 3 miesiące. Receptę na benzodiazepinę muszę zrealizować w ciągu 30 dni, także w postaci elektronicznej.

Przy hydroksyzynie i opipramolu reguła 3 miesięcy nie obowiązuje, ale lekarz i tak sprawdza w wywiadzie przeciwwskazania, zwłaszcza choroby serca i inne przyjmowane leki. W każdym przypadku może odmówić, gdy uzna kontynuację za niebezpieczną lub niezgodną z przepisami. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.

Do wniosku przygotowuję nazwę i moc leku, który biorę, dokument od lekarza prowadzącego z datą ostatniej wizyty oraz listę wszystkich innych leków, także tych kupowanych samodzielnie. Co jeszcze się przyda, opisuje poradnik o dokumentach do kontynuacji, a zasady usługi strona e-recepty psychiatrycznej.