Afobam, czyli alprazolam: krótkie leczenie silnego lęku i zasady, których pilnuję

Alprazolam w tabletkach Afobam: z czym mam do czynienia

Afobam to nazwa handlowa produktu firmy Egis, a substancją czynną jest alprazolam, czyli triazolobenzodiazepina (kod ATC N05BA12). Szerzej o samej substancji piszemy na stronie o alprazolamie i jego odpowiednikach, a o całej grupie w przeglądzie leków z grupy benzodiazepin.

Według ChPL wszystkie benzodiazepiny mają podobne właściwości: przeciwlękowe, nasenno-uspokajające, rozluźniające mięśnie i przeciwdrgawkowe. Różnią się farmakokinetyką, czyli tym, jak szybko działają i jak długo zostają w organizmie. Działanie polega na nasileniu hamowania w układzie nerwowym, w którym pośredniczy kwas gamma-aminomasłowy (GABA).

Kiedy lekarz sięga po Afobam według ChPL

Jedynym wskazaniem jest krótkotrwałe leczenie objawowe stanów lękowych u dorosłych. ChPL zawęża je dodatkowo: Afobam jest wskazany wyłącznie przy ciężkich zaburzeniach, gdy objawy są nasilone, uniemożliwiają normalne funkcjonowanie albo są bardzo uciążliwe. To nie jest lek na codzienny stres przed egzaminem czy rozmową o pracę.

Leczenie jest objawowe, więc po jego zakończeniu objawy mogą wrócić. Dlatego przy nawracającym lęku potrzebuję planu od psychiatry, a nie kolejnego opakowania. Pomocny bywa opis tego, jak wygląda nerwica lękowa i jej leczenie długofalowe.

ChPL podkreśla też, czego benzodiazepiny nie robią: nie są wskazane w podstawowym leczeniu psychoz i nie należy ich przepisywać w monoterapii depresji, bo może to wywołać lub zwiększyć ryzyko prób samobójczych.

Afobam 0,25 mg, 0,5 mg i 1 mg w aptece

W obrocie są tabletki w trzech mocach: 0,25 mg, 0,5 mg i 1 mg. Zależnie od mocy są pakowane w butelki z brązowego szkła po 30 lub 100 tabletek albo w blistry po 30 sztuk. Każda tabletka zawiera laktozę, więc przy dziedzicznej nietolerancji galaktozy, braku laktazy lub złym wchłanianiu glukozy-galaktozy leku nie powinno się stosować.

Moc i schemat ustala lekarz indywidualnie, na podstawie nasilenia objawów i tego, jak reaguję na leczenie. Nie podaję tu dawek, bo dobiera je lekarz. ChPL wymaga najmniejszej skutecznej dawki, szczególnie u osób starszych i osłabionych, u których łatwiej o zaburzenia koordynacji i nadmierne uspokojenie.

Ważna zasada dotyczy końca leczenia: dawkę zmniejsza się stopniowo, a tempo ustala lekarz. Nagłe odstawienie grozi objawami odstawiennymi, opisanymi niżej.

Maksymalnie 2-4 tygodnie: dlaczego trzymam się tego limitu

ChPL mówi jasno: Afobam stosuje się w najmniejszej skutecznej dawce, możliwie najkrócej i maksymalnie przez 2-4 tygodnie. Leczenia nie wolno przedłużyć poza ten okres bez ponownej oceny stanu pacjenta przez specjalistę. Długotrwałe leczenie nie jest zalecane, bo rośnie ryzyko zależności lekowej.

Tolerancja, czyli potrzeba większej dawki dla tego samego efektu, zdarza się przy alprazolamie rzadko, choć jest możliwa. ChPL podaje, że wykazano ją dla działania uspokajającego, a nie przeciwlękowego. Jeśli mam wrażenie, że lek działa słabiej, nie biorę więcej na własną rękę, tylko mówię o tym lekarzowi.

Psychotrop grupy IV-P: uzależnienie i odstawianie

Afobam jest psychotropem także w sensie prawnym. Alprazolam figuruje w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych jako substancja grupy IV-P. Kategoria wydania w rejestrze to jednak zwykłe Rp, a nie specjalna recepta przewidziana dla grupy II-P, jak przy metylofenidacie.

Według ChPL podczas stosowania benzodiazepin, w tym alprazolamu, może rozwinąć się uzależnienie psychiczne lub fizyczne. Ryzyko rośnie z dawką i czasem leczenia oraz przy łączeniu kilku benzodiazepin. Uzależnienie może pojawić się po dawkach leczniczych i u osób bez szczególnych czynników ryzyka. Szczególnie narażone są osoby, które nadużywały alkoholu lub leków, więc taką historię uczciwie wpisuję do wywiadu.

Objawy odstawienia po nagłym przerwaniu to między innymi ból głowy i mięśni, skrajny lęk, napięcie, niepokój, dezorientacja i drażliwość, a w cięższych przypadkach derealizacja, depersonalizacja, nadwrażliwość na światło, hałas i dotyk, omamy lub napady padaczkowe. Może też wystąpić zjawisko odbicia, czyli powrót lęku w silniejszej postaci.

ChPL ostrzega przed nadużywaniem alprazolamu i przekazywaniem go osobom, którym nie został przepisany. Opisano zgony po przedawkowaniu, gdy alprazolam łączono z opioidami, innymi benzodiazepinami lub alkoholem. Trzymam tabletki poza zasięgiem innych, nikomu ich nie oddaję, a niewykorzystany lek oddaję w aptece.

Działania niepożądane alprazolamu: co jest częste, a co rzadkie

Działania niepożądane pojawiają się zwykle na początku leczenia i słabną w miarę jego trwania lub po zmniejszeniu dawki. ChPL wymienia:

• bardzo często: uspokojenie, senność, zaburzenia koordynacji (ataksja), zaburzenia pamięci i mowy, zawroty i ból głowy, zaparcia, suchość w ustach, zmęczenie, drażliwość, depresja;
• często: zmniejszony apetyt, splątanie, dezorientacja, zmiany libido, lęk, bezsenność, nerwowość, zaburzenia równowagi i koncentracji, letarg, drżenie, nieostre widzenie, nudności, zaburzenia czynności seksualnych, zmiany masy ciała;
• niezbyt często: niepamięć, pobudzenie, gniew, omamy, mania, uzależnienie, osłabienie siły mięśni, nietrzymanie moczu, nieregularne miesiączki, zespół odstawienia;
• z nieznaną częstością: hipomania, zachowania agresywne i wrogie, dystonia, zapalenie wątroby i żółtaczka, obrzęk naczynioruchowy, zatrzymanie moczu, obrzęki obwodowe, wzrost ciśnienia w oku.

Luki w pamięci i reakcje odwrotne do zamierzonych

Alprazolam może wywołać niepamięć następczą, najczęściej kilka godzin po przyjęciu tabletki. ChPL zaleca wtedy zapewnić 7-8 godzin nieprzerwanego snu. Możliwe są też reakcje paradoksalne: niepokój ruchowy, pobudzenie, agresja, gniew, koszmary senne, omamy lub psychoza. Gdy się pojawią, leczenie należy przerwać, a ja kontaktuję się z lekarzem.

Lęk często idzie w parze z depresją. Jeśli pojawiają się myśli samobójcze albo czuję, że tracę kontrolę, nie czekam na kolejną receptę, tylko szukam pomocy od razu, a w bezpośrednim zagrożeniu życia dzwonię pod 112.

Kiedy Afobam w ogóle nie wchodzi w grę

Afobamu nie wolno stosować przy:

• nadwrażliwości na alprazolam, inne benzodiazepiny lub substancję pomocniczą;
• miastenii (myasthenia gravis);
• ciężkiej niewydolności oddechowej;
• zespole bezdechu sennego;
• ciężkiej niewydolności wątroby;
• wieku poniżej 18 lat.

Gdy mam inne choroby albo planuję dziecko

Ostrożności wymagają: ostra jaskra z zamkniętym kątem, przewlekła niewydolność oddechowa, choroby nerek oraz łagodna lub umiarkowana niewydolność wątroby. U osób starszych lek może powodować senność i osłabienie mięśni prowadzące do upadków, często z poważnymi skutkami.

Alprazolam nie jest zalecany w ciąży ani wtedy, gdy kobieta planuje ciążę. Stosowany pod koniec ciąży może u noworodka wywołać zespół wiotkiego dziecka, a po porodzie objawy odstawienia. W okresie karmienia piersią alprazolamu nie należy stosować. Jeśli zajdę w ciążę w trakcie leczenia, od razu informuję lekarza.

Czego nie łączę z alprazolamem: alkohol, opioidy, inne leki

ChPL mówi bez niedomówień: w czasie stosowania Afobamu nie wolno spożywać alkoholu. Alkohol i benzodiazepiny sumują działanie hamujące ośrodkowy układ nerwowy, łącznie z depresją oddechową.

Najgroźniejsze jest połączenie z opioidami, także z lekami przeciwbólowymi i przeciwkaszlowymi. Może prowadzić do głębokiego uspokojenia, depresji oddechowej, śpiączki i zgonu, dlatego ChPL ogranicza je do sytuacji, gdy nie ma innej możliwości leczenia. Działanie nasilają też inne leki uspokajające, nasenne, przeciwpsychotyczne, przeciwdepresyjne, przeciwdrgawkowe i przeciwhistaminowe o działaniu sedacyjnym.

Stężenie alprazolamu mogą zwiększać leki hamujące enzym CYP3A4. Nie zaleca się łączenia z azolowymi lekami przeciwgrzybiczymi (ketokonazol, itrakonazol, pozakonazol, worykonazol). Fluwoksamina i nefazodon zwiększają ekspozycję na alprazolam około dwukrotnie. Ostrożności wymagają też cymetydyna, fluoksetyna, sertralina, doustne środki antykoncepcyjne, diltiazem i antybiotyki makrolidowe, na przykład erytromycyna czy klarytromycyna. Alprazolam może podnosić stężenie digoksyny, a teofilina osłabia działanie benzodiazepin. Dlatego we wniosku wypisuję wszystkie leki, także te kupione samodzielnie w aptece, oraz suplementy.

Afobam za kierownicą

Według ChPL Afobam wywiera znaczny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Senność, niepamięć, gorsza koncentracja i osłabienie mięśni pogarszają reakcje, a niewyspanie zwiększa ryzyko spadku czujności. ChPL każe ostrzec pacjentów, aby nie prowadzili pojazdów ani nie obsługiwali maszyn, więc w trakcie leczenia nie jeżdżę.

Jak szybko działa i jak długo zostaje w organizmie

Maksymalne stężenie alprazolamu we krwi pojawia się 1-2 godziny po połknięciu tabletki. Okres półtrwania wynosi 12-15 godzin, a u osób w podeszłym wieku średnio 16 godzin. ChPL nie podaje osobnego czasu działania dla poszczególnych mocy, także dla 0,25 mg. Przy benzodiazepinach krótko działających objawy odstawienia mogą pojawiać się nawet w przerwie między dawkami, co jest kolejnym powodem, by nie zmieniać pór i ilości bez lekarza.

Zamienniki alprazolamu i gdzie sprawdzam cenę

Alprazolam jest w Polsce dostępny pod kilkoma nazwami: Xanax, Alprox, Alpragen, Alpraxil, Neurol, Zomiren, Alprazolam Aurovitas i Alprazolam Grindeks. Część z nich, na przykład Xanax SR, Neurol SR czy Zomiren SR, to tabletki o przedłużonym uwalnianiu, które działają inaczej niż zwykłe tabletki, więc nie zamieniam ich samodzielnie jeden do jednego. Zmiana na inną benzodiazepinę albo lek z innej grupy to już decyzja lekarza.

Ceny nie wpisuję, bo różni się między aptekami i zależy od opakowania oraz refundacji. Poziom odpłatności podaje obwieszczenie refundacyjne Ministra Zdrowia, a na bieżąco zna go farmaceuta.

Recepta na Afobam online: kontynuacja i reguła 3 miesięcy

Afobam jest wydawany wyłącznie na receptę. Legalnie nie kupię go bez recepty, a internetowe oferty bez recepty to ryzyko podróbki z nielegalnego źródła, o nieznanym składzie i dawce.

Online mogę złożyć wniosek tylko o kontynuację leczenia, które już prowadzi lekarz i które mam w dokumentacji. Rozpoznanie i pierwsza decyzja o benzodiazepinie należą do psychiatry na wizycie. Odpowiadam na pytania wywiadu w formularzu, lekarz analizuje wniosek i w razie potrzeby dopytuje mnie na czacie. Nie ma przy tym połączeń wideo ani telefonów.

Przy alprazolamie obowiązują dodatkowe przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje. Według § 7 ust. 2a pkt 1 lekarz sprawdza w systemie P1 albo w wywiadzie, czy ilość przepisana dotychczas nie jest wystarczająca. Według § 7 ust. 2b recepta wystawiana bez badania na kontynuację może zostać wystawiona, jeżeli od mojego ostatniego zbadania minęły nie więcej niż 3 miesiące. Wyłączenie z § 7 ust. 2c dotyczy tylko lekarza POZ w ramach umowy z NFZ, a nie usługi prywatnej.

Termin realizacji recepty na substancję psychotropową nie może przekroczyć 30 dni, także w przypadku e-recepty (art. 96a ust. 7 pkt 4 Prawa farmaceutycznego). Lekarz może odmówić, na przykład gdy minęło więcej niż 3 miesiące od badania, brakuje dokumentacji albo wywiad wskazuje na przeciwwskazanie. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.

Listę rzeczy do przygotowania znajdę w poradniku o dokumentacji do recepty na kontynuację, a opis całej ścieżki na stronie e-recepty psychiatrycznej.