Melatonina na sen: kiedy pomaga i kiedy to za mało

Melatonina to hormon wytwarzany przez szyszynkę w ciemności - działa jak sygnał „zapada noc”, ustawia zegar biologiczny i przygotowuje organizm do snu.

Światło, zwłaszcza niebieskie światło ekranów, hamuje jej wydzielanie, dlatego późne wieczory przy telefonie mogą przesuwać moment zasypiania.

Melatonina nie „wyłącza” jak klasyczny lek nasenny, tylko podpowiada organizmowi porę snu. Najwięcej daje przy źle ustawionym zegarze biologicznym, a mniej, gdy przyczyną bezsenności jest lęk, ból, depresja czy bezdech.

Najbardziej przy zaburzeniach rytmu dobowego i u części osób po 55. roku życia z bezsennością; przy przewlekłej bezsenności jej efekt jest umiarkowany.

Osoby po 55. roku życia z bezsennością. Zarejestrowany w UE lek z melatoniną, Circadin, ma w ChPL wąskie wskazanie: monoterapia w krótkotrwałym leczeniu pierwotnej bezsenności z niską jakością snu u osób w wieku 55 lat i starszych. Z wiekiem wydzielanie melatoniny słabnie, co tłumaczy wybór tej grupy.

Zaburzenia rytmu dobowego. Melatoninę często stosują osoby pracujące na zmiany, podróżujące przez strefy czasowe albo z przesuniętą fazą snu (bardzo późne zasypianie i budzenie się). ChPL Circadin tych wskazań jednak nie obejmuje i nie podaje dla nich pory przyjmowania, dlatego plan warto ustalić z lekarzem.

Przewlekła bezsenność. Tu większą szansę na trwałą poprawę daje terapia poznawczo-behawioralna bezsenności, porządek w rytmie dnia i znalezienie przyczyny, np. zaburzeń lękowych albo depresji.

Lek Circadin według ChPL przyjmuje się po posiłku, 1-2 godziny przed snem, a leczenie może trwać do 13 tygodni.

Dawkę ustala lekarz, a w przypadku suplementu - zalecenie producenta na opakowaniu.

Przy pracy zmianowej, zmianie stref czasowych czy przesuniętej fazie snu pora przyjmowania zależy od kierunku, w którym ma się przesunąć zegar biologiczny. ChPL tego nie opisuje, a źle dobrana godzina może pogłębić rozregulowanie - warto zapytać lekarza lub farmaceutę.

Melatoninę wspierają nawyki: przygaszone światło i odłożone ekrany wieczorem, kładzenie się o podobnej porze, dzienne światło rano.

Najlepiej prowadzić dzienniczek snu przed rozpoczęciem i w trakcie przyjmowania - efekt bywa subtelny i nie da się go ocenić po jednej nocy.

W dzienniczku zapisuje się porę położenia się, przybliżony czas zasypiania, liczbę przebudzeń, porę wstania i samopoczucie w ciągu dnia. Po kilku tygodniach widać, czy nastąpiła realna zmiana.

Szybsze zasypianie i lepszy wypoczynek to dobry znak. Gdy nic się nie zmienia albo rano pojawia się ociężałość i rozkojarzenie, nie należy samodzielnie zmieniać dawki, tylko wrócić z notatkami do lekarza lub farmaceuty. Zapiski pomagają też ocenić, czy bezsenność nie ma innej przyczyny (lęk, depresja, ból, bezdech senny). Circadin jest przeznaczony do krótkotrwałego leczenia, więc wielomiesięczne przyjmowanie melatoniny bez kontroli nie jest dobrym rozwiązaniem.

Wiele kłopotów z zasypianiem wynika z rytmu dnia, a nie z braku melatoniny - proste nawyki często dają więcej niż sama tabletka:

• wstawanie o tej samej porze także w weekend, bo stała pobudka najmocniej ustawia zegar biologiczny;
• jak najwięcej dziennego światła rano i w ciągu dnia, mniej światła wieczorem;
• kawa, mocna herbata i napoje energetyczne tylko w pierwszej połowie dnia;
• niestosowanie alkoholu jako sposobu na zaśnięcie, bo pogarsza sen w drugiej części nocy;
• łóżko tylko do spania - przy długim niezasypianiu warto wstać na chwilę i wrócić przy senności;
• ograniczenie długich drzemek, zwłaszcza po południu;
• prosty dzienniczek snu prowadzony przez kilka tygodni.

Większość produktów z melatoniną to suplementy diety, czyli środki spożywcze, a nie produkty lecznicze - podlegają innej kontroli jakości.

Producent suplementu nie musi wykazywać skuteczności w badaniach klinicznych, a zawartość melatoniny nie jest sprawdzana według tych samych standardów co w leku.

Produkt leczniczy ma ChPL z opisem wskazań, przeciwwskazań, interakcji i działań niepożądanych. Przy innych lekach, ciąży, karmieniu piersią czy chorobach przewlekłych wybór preparatu warto omówić z lekarzem.

ChPL Circadin opisuje umiarkowany wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów, bo lek może wywoływać senność - rano przed jazdą trzeba ocenić swoje samopoczucie.

Alkoholu przy melatoninie nie należy pić: ChPL zaleca, by go nie spożywać, bo zmniejsza skuteczność działania nasennego melatoniny. Sam alkohol pogarsza też jakość snu w drugiej połowie nocy.

Melatonina może nasilać działanie uspokajające benzodiazepin i leków Z (zaleplonu, zolpidemu, zopiklonu), dlatego o jej dołączeniu decyduje lekarz.

Zolpidem to lek nasenny na receptę (Rp) i substancja psychotropowa grupy IV-P. Według ChPL jest wskazany w krótkotrwałym leczeniu bezsenności u dorosłych, gdy uniemożliwia ona funkcjonowanie albo powoduje dotkliwe cierpienie. Leczenie nie powinno przekraczać 4 tygodni, wliczając stopniowe odstawianie - leku nie odstawia się nagle - a jego wydłużenie wymaga ponownej oceny, bo z czasem rośnie ryzyko nadużywania i uzależnienia. Lek przyjmuje się bezpośrednio przed położeniem się do łóżka. ChPL opisuje duży wpływ na prowadzenie pojazdów i zaleca co najmniej 8 godzin odpoczynku przed jazdą oraz niepicie alkoholu w trakcie leczenia.

Przeciwwskazaniami do zolpidemu są m.in. zespół bezdechu sennego, ciężka niewydolność wątroby, ostra lub ciężka niewydolność oddechowa, miastenia oraz złożone zachowania w czasie snu po wcześniejszym zażyciu zolpidemu. ChPL ostrzega, że łączenie leków uspokajających, takich jak zolpidem, z opioidami może powodować uspokojenie, depresję oddechową, śpiączkę i zgon. Więcej na karcie zolpidemu; przegląd leków zawiera kategoria leki na bezsenność.

Trazodon to lek przeciwdepresyjny na receptę, wskazany w zaburzeniach depresyjnych o różnej etiologii, w tym w depresji z lękiem - nie w samej bezsenności. ChPL podkreśla skuteczność także w depresji z zaburzeniami snu. Trazodon może nasilać działanie leków nasennych, uspokajających i przeciwlękowych; jest przeciwwskazany u osób pod wpływem alkoholu lub leków nasennych oraz w ostrym zawale serca. W trakcie leczenia nie należy pić alkoholu ani prowadzić pojazdów, dopóki nie wiadomo, czy lek nie wywołuje senności lub zawrotów głowy. Nie stosuje się go u osób poniżej 18 lat. Szczegóły na karcie trazodonu.

Przy każdym leku przeciwdepresyjnym obowiązuje ostrzeżenie z ChPL: w pierwszych tygodniach leczenia i po każdej zmianie dawki lęk i myśli samobójcze mogą się przejściowo nasilić, najwyraźniej u osób przed 25. rokiem życia. Trzeba wtedy od razu skontaktować się z lekarzem, a w bezpośrednim zagrożeniu zadzwonić pod 112.

Gdy sen jest zły od kilku tygodni mimo uporządkowania wieczorów, pojawia się zasypianie w dzień, głośne chrapanie z przerwami w oddychaniu albo bezsenności towarzyszy obniżony nastrój, lęk lub kołatanie serca.

Melatonina nie zastąpi diagnostyki. ChPL zolpidemu zwraca uwagę, że utrzymywanie się bezsenności po 7-14 dniach leczenia może wskazywać na pierwotne zaburzenie psychiczne lub fizyczne. Bezsenność bywa pierwszym objawem depresji, a wtedy samo leczenie snu nie wystarczy.

Przy myślach o odebraniu sobie życia nie należy czekać. Całodobowo i bezpłatnie działają numery 116 123 i 800 70 2222, a przy bezpośrednim zagrożeniu trzeba dzwonić pod 112.

Tylko jako kontynuację leczenia prowadzonego i udokumentowanego; leczenia bezsenności ani pierwszego leku nasennego nie rozpoczyna się przez wniosek online.

Rozpoczęcie leczenia to zadanie lekarza na wizycie, który najpierw szuka przyczyny. Przy kontynuacji pacjent wypełnia formularz z wywiadem, a wniosek ocenia lekarz pod nadzorem medycznym lek. Damiana Wojno (PWZ 3211301); pytania uzupełniające padają na czacie.

Przy zolpidemie obowiązują dodatkowe zasady: receptę bez badania na substancję psychotropową grupy IV-P można wystawić, jeśli od ostatniego zbadania minęły nie więcej niż 3 miesiące, a e-receptę trzeba zrealizować w ciągu 30 dni. Lekarz może odmówić, szczególnie gdy z wywiadu wynika, że leczenie przekracza zalecany czas. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, więc gdy lekarz odmówi, nie podlega zwrotowi. Szczegóły na stronie e-recepta na kontynuację leczenia psychiatrycznego.

• Charakterystyka Produktu Leczniczego Circadin (melatonina), EMA
• Charakterystyka Produktu Leczniczego Stilnox (zolpidem), URPL
• Charakterystyka Produktu Leczniczego Trittico CR (trazodon), URPL
• rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje (Dz.U. 2025 poz. 1678)
• ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz.U. 2026 poz. 612)