Atak paniki: objawy, co robić w trakcie i jak się go leczy

Atak paniki narasta w ciągu kilku minut, osiąga szczyt i powoli opada - zwykle mija w kilkanaście do kilkudziesięciu minut, choć zmęczenie może utrzymywać się dłużej.

Często zaczyna się od jednego sygnału z ciała: szybszego bicia serca, ucisku w gardle, fali gorąca. Mózg odczytuje go jako zagrożenie, wyrzut adrenaliny wzmacnia objaw, a lęk rośnie.

Napad może pojawić się w konkretnej sytuacji, np. w zatłoczonym tramwaju, ale też bez powodu, przed snem albo w nocy. Nocny napad budzi z łomoczącym sercem i jest szczególnie przerażający. Nieprzewidywalność sprawia, że wiele osób zaczyna żyć w oczekiwaniu na kolejny atak.

• kołatanie serca, przyspieszone tętno;
• duszność, płytki oddech, wrażenie dławienia się;
• ból lub ucisk w klatce piersiowej;
• zawroty głowy, uczucie omdlenia, niestabilność;
• drżenie, poty, dreszcze albo uderzenia gorąca;
• mrowienie lub drętwienie dłoni i wokół ust;
• nudności, ucisk w żołądku;
• poczucie nierealności otoczenia albo siebie, czyli derealizacja i depersonalizacja;
• lęk przed śmiercią, utratą kontroli lub „zwariowaniem”.

Napadu nie da się przerwać siłą woli, ale można go skrócić i złagodzić: nazwać to, co się dzieje, zwolnić oddech, zostać na miejscu i skupić się na zmysłach.

Pomaga przypomnienie sobie: to napad paniki, był już wcześniej i minie. Jeśli badania serca zostały już wykonane, wiadomo, że to adrenalina, a nie zawał.

Przy panice oddech jest zbyt szybki i płytki, co samo daje mrowienie, zawroty i wrażenie braku powietrza. Warto wdychać nosem przez około cztery sekundy i wydychać ustami dłużej, jak przez słomkę. Łapczywe nabieranie powietrza pogłębia hiperwentylację.

Jeśli to bezpieczne, lepiej zostać na miejscu - ucieczka daje chwilową ulgę, ale uczy mózg, że miejsce było groźne. Uwagę warto skierować na zmysły: dotyk szorstkiej powierzchni, liczenie przedmiotów, łyk zimnej wody. Lepiej pozwolić objawom trwać niż z nimi walczyć.

Po napadzie nie warto analizować go godzinami ani szukać w internecie najgorszych diagnoz. Pomaga krótka notatka: kiedy napad się zaczął, co się wtedy działo i ile trwał. Taki dzienniczek pokazuje lekarzowi i terapeucie powtarzający się wzorzec.

Pojedynczy atak paniki może zdarzyć się każdemu w okresie dużego obciążenia; nawracające napady z lękiem przed kolejnymi to lęk napadowy, czasem z agorafobią.

Agorafobia to lęk przed miejscami, z których trudno uciec. Napady paniki towarzyszą też innym zaburzeniom lękowym, np. lękowi uogólnionemu, a także depresji i PTSD. Ryzyko zwiększają:

• przewlekły stres, przeciążenie pracą, nagłe zmiany życiowe;
• trudne doświadczenia, trauma, strata bliskiej osoby;
• zaburzenia lękowe lub depresja w rodzinie;
• duże ilości kofeiny, napoje energetyczne, nikotyna;
• alkohol, marihuana i stymulanty, a także odstawianie alkoholu albo leków uspokajających;
• choroby naśladujące panikę: nadczynność tarczycy, zaburzenia rytmu serca, astma, niedocukrzenie.

Przy pierwszym epizodzie z bólem lub uciskiem w klatce piersiowej, bólem promieniującym do ręki, szczęki lub pleców, nieustępującą dusznością, utratą przytomności albo u osoby z chorobą serca trzeba zadzwonić pod 112.

Na SOR wykonuje się EKG i badania krwi, które odróżniają napad lęku od zawału czy zaburzeń rytmu. Lepiej usłyszeć, że to panika, niż przeoczyć chorobę serca.

Pilnej pomocy wymaga też sytuacja, w której napadom towarzyszą myśli o tym, żeby nie żyć:

• 116 123 - linia dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, całodobowo, bezpłatnie;
• 800 70 2222 - Centrum Wsparcia prowadzone przez Fundację ITAKA, całodobowo, bezpłatnie;
• 116 111 - pomoc dla dzieci i młodzieży do 18 lat, całodobowo, bezpłatnie;
• 112 - gdy zagrożone jest życie chorego lub innej osoby.

Po pierwszym napadzie lekarz rodzinny bada serce i płuca, mierzy ciśnienie, pyta o leki i używki oraz zwykle zleca EKG, morfologię, elektrolity, glukozę i hormony tarczycy.

Czasem potrzebny jest Holter albo konsultacja kardiologa.

Gdy przyczyny somatyczne są wykluczone, a napady wracają, kolejnym krokiem jest psychiatra, który stawia rozpoznanie lęku napadowego albo innego zaburzenia i ustala leczenie. Na wizytę warto zabrać wyniki badań, opis typowego napadu i informację o częstości. Do psychiatry w ramach NFZ nie potrzeba skierowania. Psycholog pomoże dobrać formę psychoterapii.

Leczeniem z wyboru jest psychoterapia poznawczo-behawioralna i leki z grupy SSRI, stosowane osobno albo razem.

Terapia uczy, jak przestać interpretować objawy z ciała jako katastrofę, i stopniowo wracać do unikanych miejsc. Leki zmniejszają częstość i siłę napadów.

Trzy leki SSRI mają w ChPL wskazanie związane z napadami lęku: sertralina (lęk napadowy z agorafobią lub bez niej), escitalopram (zaburzenie lęku panicznego z agorafobią lub bez niej) i paroksetyna (zaburzenie lękowe z napadami lęku, z agorafobią lub bez niej). Wszystkie są na zwykłą receptę (Rp) i nie figurują w wykazie substancji psychotropowych. Lek, postać i czas leczenia wybiera lekarz.

SSRI nie działa po pierwszej tabletce. Według ChPL escitalopramu przy lęku panicznym maksymalną skuteczność osiąga się po około 3 miesiącach, a leczenie trwa kilka miesięcy. ChPL paroksetyny podaje, że leczenie trzeba prowadzić wystarczająco długo, by objawy ustąpiły - może to zająć kilka miesięcy lub więcej. Dlatego leku nie ocenia się po tygodniu ani nie zmienia samodzielnie.

Na początku terapii i po zmianie dawki niepokój i myśli samobójcze mogą się przejściowo nasilić, a u osób z napadami paniki może pojawić się lęk paradoksalny.

Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych podają, że najbardziej narażeni są młodzi dorośli przed 25. rokiem życia. Przy takich objawach trzeba od razu skontaktować się z lekarzem prowadzącym, a przy bezpośrednim zagrożeniu zadzwonić pod 112.

ChPL escitalopramu opisuje lęk paradoksalny - przejściowe nasilenie objawów lękowych na początku leczenia, które zwykle ustępuje w ciągu dwóch tygodni nieprzerwanego przyjmowania. Gorszych pierwszych dni nie należy więc traktować jako powodu do odstawienia leku, tylko zgłosić je lekarzowi.

Kończenie leczenia też odbywa się pod kontrolą. W badaniach objawy odstawienia zgłaszało 30% osób przerywających paroksetynę wobec 20% przyjmujących placebo, a przy sertralinie 23% wobec 12% osób kontynuujących leczenie. ChPL paroksetyny wyjaśnia, że takie objawy nie oznaczają uzależnienia. Dawkę zmniejsza się stopniowo, według planu lekarza.

• wszystkie trzy SSRI są przeciwwskazane z nieodwracalnymi inhibitorami MAO;
• escitalopram jest przeciwwskazany z moklobemidem i z lekami wydłużającymi odstęp QT, w tym z hydroksyzyną;
• sertralina i paroksetyna są przeciwwskazane z pimozydem, a paroksetyna także z tiorydazyną;
• o każdym leku, suplemencie i ziołach trzeba poinformować lekarza przed ich łączeniem.

Online można jedynie kontynuować leczenie prowadzone i udokumentowane; rozpoznanie lęku napadowego i pierwszy dobór leku należą do psychiatry na wizycie.

Podstawą jest art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty: receptę potrzebną do kontynuacji leczenia można wystawić bez badania, gdy uzasadnia to stan zdrowia zapisany w dokumentacji.

Pacjent wypełnia formularz z wywiadem i załącza dokumenty, np. kartę z wizyty u psychiatry albo wcześniejszą receptę. Wniosek ocenia lekarz (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301), który pytania uzupełniające zadaje na czacie, bez wideo i telefonu. Lekarz może odmówić. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, więc gdy lekarz odmówi, nie podlega zwrotowi. Przebieg opisuje strona e-recepty psychiatrycznej.

Przy benzodiazepinach obowiązują dodatkowe zasady: receptę na kontynuację bez badania na lek z substancją psychotropową grupy IV-P można wystawić, jeśli od ostatniego zbadania minęły nie więcej niż 3 miesiące, a termin realizacji takiej recepty nie może przekroczyć 30 dni. Gdy napady się nasilają, zmieniły charakter albo brakuje dokumentacji, potrzebna jest wizyta u psychiatry. O zwolnieniu lekarskim decyduje lekarz, który w sprawach psychiatrycznych może skierować do psychiatry.

• Charakterystyka Produktu Leczniczego Asertin 50 (sertralina), URPL
• Charakterystyka Produktu Leczniczego Escitil (escitalopram), URPL
• Charakterystyka Produktu Leczniczego Rexetin (paroksetyna), URPL
• Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. 2026 poz. 37)
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje (Dz.U. 2025 poz. 1678)
• Ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz.U. 2026 poz. 612)
• Telefon zaufania dla dorosłych 116 123 (Instytut Psychologii Zdrowia)